ETHICSCHOOL
Komende presentaties

Online. NANO2ALL heeft webinars online gezet met illustratieve cases op het gebied van verantwoord innoveren in nanotechnologie: 

http://www.nano2all.eu/training 

25-27 juni 2018. S.NET 2018. Maastricht http://www.maastrichtsts.nl/snet/ 

Ik presenteer Future Technologies We Want



Maatschappelijk Verantwoord Innoveren @ S.NET 2018

“Maatschappelijk Verantwoord Innoveren (MVI) is geen recente uitdaging, maar was al een dominante stroming in de wetenschap in de jaren 1970,” beweerde professor Cyrus Mody (Universiteit Maastricht) tijdens de jaarlijkse conferentie van de Society for New and Emerging Technologies (S.NET) in Maastricht, 25-27 juni 2018. De volgende factoren beïnvloedden het onderzoeksklimaat sinds 1970 in de VS. De belangstelling voor verantwoord innoveren nam toe doordat de nationale veiligheidsstaat ontmanteld werd, terwijl de rechtstaat opgebouwd werd. Ook maatschappelijke bewegingen, protesten en een crisissfeer stimuleerden onderzoekers om rekening te houden met maatschappelijke vraagstukken. In de jaren 1970 was verantwoord innoveren meer gericht op concrete toepassingen, zoals milieu, duurzame energie, gezondheid en ondersteunen van gehandicapten. Vooral onderzoekers in publieke onderzoekscentra zoals NASA waren de drijvende kracht achter dit maatschappelijk verantwoorde onderzoek. Hoewel ongeorganiseerde doe-het-zelvers aan dezelfde uitdagingen werkten, kregen ze geen aansluiting bij de officiële wetenschappelijke wereld. In de jaren 1970 was verantwoord innoveren gericht op maatschappelijke uitdagingen, maar na de invoering van de Bayh-Dole octrooiwetgeving in 1980 veranderde dit in commerciële winstgevendheid. Tegenwoordig is Maatschappelijk Verantwoord Innoveren vooral gericht op de juiste manier waarop onderzoek uitgevoerd wordt. Meer informatie over de conferentie staat hier: http://www.maastrichtsts.nl/snet/

Democratische inspiratie

Zondagmiddag 10 juni zijn we als onderdeel van het vormselproject van Katholiek Utrecht met zeven kinderen en drie volwassenen op onderzoek uitgegaan in het Fort van de Democratie. In tweetallen gingen we in gesprek over uiteenlopende vragen. We testten onze kennis van de Tweede Wereldoorlog, en verschilden van mening over Zwarte of Gekleurde Piet. Hoe gastvrij zijn we voor vluchtelingen en asielzoekers, en hoever willen we gaan om onze mening kracht bij te zetten? Bij welke groep voelen we ons thuis, en bij welke juist niet? Niemand heeft de waarheid in pacht, maar de verschillende antwoorden bieden aanknopingspunten om verder te praten. Info: www.fortvandedemocratie.nl

100 jaar vrouwenkiesrecht

Sophie van Bijsterveld en Hillie van de Streek hebben een boek geredigeerd waarin een eeuw stemrecht voor vrouwen herdacht wordt: “Wat komen jullie hier doen?” Deze nieuwe bundel werd op 31 mei gepresenteerd tijdens een symposium aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Confessionele politici bleken minder massaal tegen vrouwenkiesrecht te zijn dan algemeen wordt aangenomen. Hoewel er aanzienlijke vooruitgang is geboekt, laat ook vandaag de dag de representatie van vrouwen op alle politieke niveaus nog te wensen over. De opkomst van populistische partijen heeft de afgelopen jaren vaak de deelname van vrouwen aan politieke besluitvorming onder druk gezet. In Frankrijk en Italië hebben vrouwen echter juist de leiding genomen in populistische partijen. Hoe dan ook vergt het bereiken van gendergelijkheid in politiek en samenleving voortdurende aandacht en zorg. Info: https://valkhofpers.nl/vrouwenkiesrecht en https://www.ru.nl/kdc/weten/agenda/@1156667/symposium-100-jaar-vrouwenkiesrecht/

Vrouwen domineren Fysica 2018

Prijswinnende fysici - voornamelijk vrouwen - voerden de boventoon tijdens de jaarvergadering van de Nederlandse Natuurkundige Vereniging, Fysica 2018, op 13 april in Utrecht.  Maria Antonietta Loi (Rijksuniversiteit Groningen) won de Physica Prijs 2018 met haar research op het gebied van organische hybride opto-elektronica. Julia Cramer (TU Delft, Leiden Universiteit) won de Minerva Prijs 2017 voor communicatie van natuurkundige onderwerpen die onmogelijk uit te leggen schenen aan leken. Gabriele Hegerl (Universiteit Edinburgh) won de Hans Sigrist Prijs 2016 voor haar werk inzake complexe klimaatsystemen. Om de genderbalans in evenwicht te brengen, legde Nobel Prijswinnaar Barry Barish de revolutionaire detectie van zwaartekrachtgolven uit. Info: https://www.fysica.nl/program/

Mary Kaldor bepleit humane veiligheid van onderop

Op 27 februari legde professor Mary Kaldor haar praktische invulling van het concept ‘human security’ uit, in een lezing bij het IDLO in Den Haag. De internationale gemeenschap mist effectieve middelen om hedendaagse nieuwe oorlogen te bestrijden. Human security biedt nieuwe kansen. Nieuwe oorlogen zijn geen politieke wedstrijd meer, maar gemilitariseerd neoliberalisme. Gewapende groeperingen hebben belang bij geweld, niet bij winst. Dit creëert een gewelddadige toestand in de samenleving. Nieuwe actoren voeren de strijd, niet alleen formele legers, maar ook georganiseerde opstandelingen, paramilitairen en activisten. In de godsdienstoorlogen in de 17e eeuw kwam individualisme op tegen een verpletterende rol van de RK-kerk. In Noord-Ierland stonden katholieken en protestanten tegenover elkaar. We hebben allemaal meerdere identiteiten. Als een daarvan een politieke identiteit wordt, worden conflicten omgevormd tot sektarische conflicten. Burgers hadden nooit van deze verschillen gehoord, maar worden zich ervan bewust door sektarische politiek. Waar vroeger de oorlog werd beslist op het slagveld, zijn nu burgers het eerste slachtoffer van geweld. Sektarische groepen beginnen daarbij met overheidsgebouwen en civiele opinieleiders uit hun eigen gelederen die tegen sektarisme zijn, om politieke macht te verwerven. Oude oorlogen werden gefinancierd uit belastingen, en alle burgers werden gemobiliseerd. Nieuwe oorlogen reduceren de staatsmacht, en haar inkomsten. Buitenlandse donoren en criminele inkomstenbronnen houden het geweld in stand. Hoge werkloosheid geeft burgers geen vreedzame bronnen van inkomsten. Nieuwe oorlogen worden gevoed door diepgewortelde extremistische politieke conflicten, in mondiale netwerken van vluchtelingen, georganiseerde misdaad en terrorisme.

Wat te doen? De geopolitieke oorlog tegen de terreur is niet gewonnen, en heeft juist de weerstand versterkt. Geavanceerde militaire technologie is niet geschikt om je wil op te leggen. Ongeorganiseerde troepen gebruiken laag-technologische wapens zoals geïmproviseerde bommen die met een mobiele telefoon bediend worden. Raqqa ligt in puin, de burgers zijn gefrustreerd, en IS is ontsnapt. Top-down vredestichten legitimeert terroristen. Stop het geweld tussen deze groeperingen, dat zal waarschijnlijk ook het geweld tegen burgers beperken. Perk de roofzuchtige sociale omstandigheden in. Het concept ‘Responsibility to Protect’ (internationale verantwoordelijkheid voor de bescherming van burgers) is geassocieerd met militair ingrijpen om etnische zuivering te stoppen. Inderdaad hielpen luchtaanvallen om de ergste uitwassen te stoppen. Gewapende groeperingen blijven echter actief. De nadruk op militaire interventie in plaats van het recht op bescherming is problematisch.

Het Human Development Report 1994 noemde de term ‘human security’ als eerste. Dit geeft gemeenschappen van burgers in plaats van staten het recht op materiële in plaats van fysieke veiligheid. Milieu en economie spelen een rol, dit is uitgewerkt in ontwikkeling als een veiligheidsbeleid in de UNDP. Ook de Helsinki verdragen uit 1975 markeren een sleutelmoment. Deze hebben drie manden: veiligheid, economische en sociale samenwerking, en mensenrechten. Ann Gartner en Amartya Sen hebben het concept ‘human security’ uitgewerkt in relatie tot mensenrechten. Ons boek is geschreven in opdracht van Javier Solana. Wij zien human security als uitbreiding van de rechtsstaat. Zet ambulances, brandweer en politie in om mensen te helpen. Veiligheidsbeleid moet de rechtsstaat uitbreiden naar conflictgebieden. EU-missies zijn hier vaak op gericht.

Mary Kaldor is Professor of Global Governance and Director of the Conflict and Civil Society Research Unit in the LSE Department of International Development.

Referentie: Chinkin, Christine and Kaldor, Mary (2017) International law and new wars. Cambridge University Press, Cambridge, UK. ISBN 9781316759868 http://eprints.lse.ac.uk/84509/

Denken over religie en veiligheid

Gelezen: Fred van Iersel (red.) Weg van Geweld. Religie en Veiligheid II. Eburon, Delft, 2017.

Een vriendin gaf me het boek ‘Weg van Geweld’, een weldadig kritische noot in het huidige politieke klimaat waarin angst en wantrouwen voor de vreemdeling overheerst. Deze bundel stimuleert het denken over de toelaatbaarheid van geweld in oorlogen tussen staten en in burgeroorlogen, vanuit een kerkelijk perspectief. Vanuit een reflectie op de historische en actuele verheerlijking van geweld door militaire en religieuze leiders doen de auteurs suggesties voor hernieuwd denken over en inzet voor rechtvaardige vrede. Fred van Iersel betoogt o.a. dat de Raad van Kerken in Nederland het voortouw zou moeten nemen in het publieke debat over oorlog en vrede. Patrick de Pooter legt uit hoe de katholieke visie op de scheiding tussen kerk en staat invloed heeft op de relatie tussen religie en conflict in onze wereld. Theo de Wit geeft een filosofische analyse van de relatie tussen religie en seculier veiligheids-denken. Paul Lansu pleit voor meer inzet voor rechtvaardige vrede, op basis van zijn uitgebreide ervaring in de internationale vredesbeweging Pax Christi. Het boek geeft althans deze burger (mij dus) moed om zich met nieuw elan in te zetten voor vreedzame en rechtvaardige oplossingen van conflicten in binnen- en buitenland.

Een vijandige blik

Een Afrikaans perspectief is niet te versmaden voor een liefhebber van politieke filosofie zoals ik, gefascineerd als ik ben door internationale governance vraagstukken. Achille Mbembe maakt mijn verwachtingen waar in “Een politiek van vijandschap”, dat een andere thuisbasis ook een verschillende politieke filosofie inspireert. Hij verklaart de huidige conflicten tussen westerse, blanke, thuisblijvers en niet-westerse, zwarte, migranten vanuit de historisch gelijktijdige opkomst van democratie en kolonialisme. Vreedzame democratische binnenlandse politiek was volgens hem alleen mogelijk door gewelddadige repressie van de ander te exporteren naar de wingewesten. Hij trekt de analyse, door geboren Mauritiaan Frantz Fanon, van de sociale en politieke oorzaken van psychische problemen van onderdrukkers en onderdrukten in koloniaal Algerije, door naar de huidige migratieproblematiek. In de eerste hoofdstukken leunt Mbembe zwaar op Foucault’s biopolitieke filosofie, waarin de staat de lichamen van haar onderdanen controleert. Gaandeweg zoomt hij in op de weg van de migrant door het leven, enerzijds geworteld in het thuisland, maar anderzijds permanent op weg naar nieuwe ervaringen en interpretaties. Zo’n passantenbestaan is zijn aanbevolen medicijn om de wereld menselijker te maken. Hoewel Mbembe naar mijn smaak iets te stellig zijn mening poneert, zonder diepgaande argumentatie, geeft zijn visie me heel wat stof tot nadenken.

Gelezen: Achille Mbembe. Een politiek van vijandschap. Boom Uitgevers. Amsterdam 2017.

Transitie naar circulaire economie

Vijf topteams presenteerden hun transitieagenda’s om Nederland in 2050 circulair te maken aan vertegenwoordigers van de overheid en stakeholders, op 15 januari 2018 in de Fokker terminal in Den Haag. Zij vertegenwoordigen kunststoffen, bouw, maakindustrie, consumentenproducten en biomassa en voeding. De agenda’s voorzien in investeringen van honderden miljoenen euro’s, fiscale en wettelijke maatregelen, en medewerking van industrie, alle overheidsniveaus en maatschappelijke organisaties. Het kabinet heeft de agenda’s naar de Tweede Kamer gestuurd, en beloofde een inhoudelijke reactie voor de zomer. Info: https://www.circulaireeconomienederland.nl/

Kritiek op Europees observatorium voor nanomaterialen

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft een kritisch rapport gepubliceerd over het Europese Observatorium voor Nanomaterialen (EUON). Dit observatorium is ingesteld door de Europese Commissie, en is gehuisvest bij het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) sinds medio 2017. Info: http://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Algemeen_Actueel/Nieuwsberichten/2017/Kritische_blik_op_de_European_Union_Observatory_for_Nanomaterials

Vrede in Irak begint in studentenhuis

Bisschop Mirkis uit Kirkuk bezocht maandag 13 november 2017 de Sint Martinusparochie in Utrecht. Hij vertelde ruim vijftig deelnemers uit Utrechtse religieuze, maatschappelijke, wetenschappelijke en politieke kringen over zijn inspanningen om zo’n 700 vluchteling-studenten uit alle geledingen van de Irakese samenleving op te vangen in gemengde studentenhuizen. Jezidi’s, Soennieten, Sjiieten, Christenen en Koerden tussen 18 en 21 jaar leren vreedzaam samen te leven onder het dak van de bisschop, terwijl ze studeren aan de Universiteit van Kirkuk. Meer dan de helft zijn vrouwen, volgens de bisschop vaak succesvoller dan de mannen. Ongeveer 500 studenten gaan volgend jaar terug naar het bevrijde Mosul om daar hun studie voort te zetten. De bisschop wil hen graag financieel blijven ondersteunen. De benodigde middelen voor deze investering in een vreedzame toekomst voor Irak sprokkelt hij bij elkaar uit giften. Bovendien zijn gastdocenten die de studenten aan de Universiteit van Kirkuk willen onderwijzen van harte welkom. Het is immers goedkoper om de docenten naar Irak te laten vliegen, dan om Irakese studenten in Nederland op te leiden. Info: http://www.raadvankerken.nl/pagina/3970/utrecht_achter_actie en http://www.devoorzienigheid.nl/actueel

Integreer maatschappelijke aspecten in onderwijs in natuurwetenschap en technologie

Op 9 november 2017 pleitte prof. Sheila Jasanoff (Harvard Universiteit) voor de integratie van (sociale) wetenschap en techniekstudies in hoger onderwijs in natuurwetenschap en technologie, in plaats van bioethiek. Wetenschap en Techniekstudies vond zij geschikter om studenten bewust te maken van maatschappelijke behoeften en waarden in de samenleving, die de acceptatie van technologie, ontwikkeld door deze onderzoekers beïnvloeden. Het Rathenau Instituut in Den Haag had haar uitgenodigd als speciale gastspreker over innovatie en ethiek. Jasanoff presenteerde de inhoud en context van haar recente boek “The ethics of invention”. Amnesty International had oorspronkelijk gevraagd om dit boek, maar haakte af tijdens het schrijfproces. De aanwezigheid van een vertegenwoordiger van deze NGO onder het publiek bood nieuwe perspectieven om de belangstelling voor verantwoord innoveren onder haar leden te bevorderen. Info: www.rathenau.nl en http://books.wwnorton.com/books/The-Ethics-of-Invention/.

Voortgang publieke dialoog over biotechnologie

Op 7 november 2017 organiseerde het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een conferentie “Naar een toekomstbestendig biotechnologiebeleid” in NEMO, Amsterdam. Dit was de recentste ontwikkeling in een consultatieproces n.a.v. de Trendanalyse Biotechnologie 2016 door drie adviesorganen in juni 2016: http://www.cogem.net/index.cfm/nl/over-ons/werkzaamheden/trendanalyse. Het kabinet stuurde haar reactie op 12 december 2016 naar de Tweede Kamer, waarna deze opriep tot een maatschappelijke dialoog in een motie op 23 februari 2017. Het ministerie heeft tot dusver verschillende bijeenkomsten met stakeholders georganiseerd, en de meningen van 150 burgers geconsulteerd: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/11/07/publieksopvattingen-over-biotechnologie. NEMO Kennislink lanceerde zojuist de nieuwe interactieve website www.biotechnologie.nl, om te onderzoeken welke waarden de meningen van burgers over biotechnologie beïnvloeden.  Het ministerie zal begin 2018 de voortgang in de discussie over modernisering van biotechnologiebeleid rapporteren aan de Tweede Kamer. Stakeholdervertegenwoordigers wordt gevraagd een intentieverklaring te ondertekenen om deel te nemen aan voortgaande dialoog over toekomstbestendige regulering en beleid inzake biotechnologie. 

Nieuw Biosecurity Kwetsbaarheidsanalyse-instrument gelanceerd

Op 2 november 2017 lanceerde het Bureau Biosecurity van RIVM het nieuwe online Biosecurity Kwetsbaarheidsanalyse-instrument, in het Nederlands en Engels. Het is bedoeld om biosecurity professionals te ondersteunen bij kwalitatieve analyse van de capaciteit van hun organisatie om de biosecurity van hun activiteiten op het gebied van levenswetenschappen te beschermen. Het instrument is complementair aan de bestaande Biosecurity Zelfscan toolkit. Info: https://www.biosecuritykwetsbaarheidsanalyse.nl/

SATORI standaardiseert innovatie-ethiek

Het Europese SATORI project sloot af met een heftige discussie over twee CEN Workshop Agreements (CWA), pre-standaarden voor ethische evaluatie van onderzoek en innovatie, en over de organisatie van ethische commissies. De Europese standaardisatie-organisatie CEN gebruikt deze workshop agreements om te onderzoeken hoeveel steun er is voor formele standaarden. De CWAs zijn drie jaar geldig. Zie voor meer info: www.satoriproject.eu

Veilig verder met synthetische biologie

In de recente Trend Analyse Biotechnologie 2016 adviseerden WRR, GR en COGEM het kabinet om een stap terug te doen in pogingen om synthetische biologie en andere moderne biotechnologie te reguleren. Met dit in het achterhoofd deelde beleidsmaker Dick Jung (ministerie Infrastructuur en Milieu) zijn dilemma’s tijdens de bijeenkomst “veilig verder met synthetische biologie” georganiseerd door het RIVM en het Rathenau Instituut op 20 september j.l. Belangrijke vragen zijn: hoe kunnen we veiligheid bevorderen? Hoe kunnen we beloftes oogsten? Hoe geven we aandacht aan opvattingen in de maatschappij? In lijn met het huidige beleid inzake Genetisch Gemodificeerde Organismen (GGOs), wilde hij als overheid de verantwoordelijkheid nemen voor het systeem, waarbij de verantwoordelijkheid voor het product langs de waardeketen van onderzoek, via productie en consumptie tot afvalverwerking genomen zou moeten worden door meerdere partijen. Vijf Nederlandse teams die dit jaar concurreren in de internationale Genetically Engineered Machine (iGEM) competitie presenteerden vervolgens hun projecten. Ze vertelden hoe ze bio-veiligheid integreerden, eerst omdat het moest, maar later met toenemend enthousiasme. Andere deelnemers aan de bijeenkomst werden op hun beurt geïnspireerd door de iGEM teams. Filosoof Sabine Roeser van de TU Delft presenteerde haar visie op innovatieve manieren om te reflecteren op emoties en waarden in het debat over nieuwe technologie. Zij zag een belangrijke rol voor kunst in de dialoog tussen wetenschappers en burgers. Dick Jung vond het lastig in te passen in de publieke financiering van onderzoek.Tijdens break-out sessies analyseerden de deelnemers veiligheidskwesties in de waardeketen van vijf eerdere iGEM projecten. Ze identificeerden wie verantwoordelijk gehouden kan worden voor welke aspecten, en wat het begrip “veilig(er) by design” in dit geval in zou kunnen houden. Dit leverde veel nieuwe vragen op, die twee deelnemende artiesten handzaam samenvatten in een kamerbrede tekening. De discussie wordt duidelijk vervolgd.